Khu lưu niệm Cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập nằm tại thôn Hưng Thắng, xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh, cách Quốc lộ 1A khoảng 3 km về phía Tây. Đây là nơi sinh ra và gắn bó với tuổi thơ của đồng chí Hà Huy Tập – Tổng Bí thư thứ ba của Đảng Cộng sản Đông Dương, người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lý luận xuất sắc của cách mạng Việt Nam. Quần thể di tích được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia năm 2004 theo Quyết định số 02/QĐ-BVHTT ngày 19/1/2004 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và hiện là điểm đến có ý nghĩa đặc biệt trong giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Đồng chí Hà Huy Tập sinh ngày 24 tháng 4 năm 1906 trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước. Từ nhỏ, đồng chí nổi tiếng thông minh, hiếu học và sớm nuôi dưỡng khát vọng giải phóng dân tộc. Trải qua gần 16 năm hoạt động cách mạng, trong đó giữ cương vị Tổng Bí thư từ năm 1936 đến năm 1938, đồng chí đã cùng Ban Chấp hành Trung ương lãnh đạo phong trào cách mạng vượt qua giai đoạn đầy thử thách, củng cố tổ chức Đảng và phát triển phong trào đấu tranh của nhân dân. Dù bị thực dân Pháp bắt giam và xử bắn năm 1941 khi mới 35 tuổi, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản với câu nói bất hủ: "Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống tôi sẽ tiếp tục hoạt động."
Bước qua cổng chính của khu lưu niệm, du khách sẽ cảm nhận được không gian trang nghiêm nhưng gần gũi, hài hòa giữa kiến trúc truyền thống và cảnh quan xanh mát. Tháng 11/2015, Dự án tu bổ, tôn tạo Khu di tích do Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình dân dụng và hạ tầng khu vực tỉnh Hà Tĩnh làm chủ đầu tư với tổng mức 49,241 tỷ đồng. Dự án vừa hoàn thành đón khách trở lại tham quan đúng dịp kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Tổng Bí thư Hà Huy Tập (24/4/1906 - 24/4/2026).
Tại Khu lưu niệm, ngôi nhà tranh vách đất đơn sơ - nơi Tổng Bí thư Hà Huy Tập cất tiếng khóc chào đời và sống những năm tháng tuổi thơ vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Từng hiện vật như chiếc giường tre, bộ phản gỗ, nếp nhà tranh mộc mạc… đều kể lại câu chuyện về tuổi thơ nghèo nuôi chí lớn của người chiến sĩ cộng sản kiên cường, nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam.
Phía trước ngôi nhà tranh là nhà trưng bày - nơi lưu giữ tranh ảnh, tư liệu về cuộc đời, thân thế và sự nghiệp của Tổng Bí thư Hà Huy Tập. Đặc biệt, trong số các tư liệu còn lưu giữ bút tích của ông trong bức thư cuối cùng trước khi bị tử hình viết gửi người em rể Nguyễn Đình Cương với lời nhắn: “Nếu tôi phải bị chết thì... gia đình và bạn hữu chớ xem tôi như là người chết mà phải buồn; trái lại, nên xem tôi như là người còn sống nhưng đi vắng một thời gian vô hạn... mà thôi!”.
Trong khuôn viên Khu lưu niệm còn có nhà tưởng niệm - nơi du khách dâng hương, tưởng nhớ người chiến sĩ cộng sản lỗi lạc. Ở đây có 3 cụm tượng làm bằng đá xanh, được đặt tên là Cội nguồn, Nỗi đau mất nước và Chân lý cách mạng.
Cách khu lưu niệm khoảng hơn 1km là Khu mộ Tổng Bí thư Hà Huy Tập. Khu mộ ông nằm trên đồi Đồng Lem với diện tích hơn 1ha, được xây dựng vào năm 2009. Phía sau phần mộ khắc câu nói nổi tiếng của Tổng Bí thư Hà Huy Tập: “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống tôi sẽ tiếp tục hoạt động”. Nằm trong khuôn viên khu mộ có phần mộ song thân của ông là cụ ông Hà Huy Tương và cụ bà Nguyễn Thị Lộc.
Với 35 năm tuổi đời, trải qua gần 16 năm hoạt động cách mạng, trong đó có gần hai năm giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng (tháng 7/1936 đến tháng 3/1938) với nhiều bí danh và tên gọi khác nhau, Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã có nhiều chủ trương, quyết sách lãnh đạo cách mạng nước ta vượt qua nhiều khó khăn, thử thách. Ông đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Trong lời tuyên bố đanh thép trước tòa án đế quốc, nêu cao khí tiết của người cách mạng, bác lại lời cầu xin của trạng sư bào chữa, Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã khảng khái tuyên bố: “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống, tôi vẫn sẽ tiếp tục hoạt động!”.
Ngày nay, Khu lưu niệm cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập không chỉ là nơi bảo tồn di sản lịch sử mà còn là điểm đến giáo dục truyền thống cho hàng vạn lượt cán bộ, đảng viên, học sinh, sinh viên và du khách mỗi năm. Nơi đây thường xuyên diễn ra các hoạt động báo công, kết nạp Đảng, kết nạp Đoàn, sinh hoạt chính trị, về nguồn và nghiên cứu lịch sử. Mỗi bước chân về thăm khu di tích là một lần nhắc nhớ về những hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước, hun đúc thêm lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý chí xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Đối với quê hương Cẩm Hưng nói riêng và Hà Tĩnh nói chung, Khu lưu niệm cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập là biểu tượng của truyền thống hiếu học, lòng yêu nước và tinh thần cách mạng bất khuất. Đây là niềm tự hào của nhân dân địa phương, đồng thời là điểm nhấn quan trọng trong hành trình du lịch văn hóa – lịch sử của tỉnh Hà Tĩnh./.