Nơi hội tụ cội nguồn và truyền thống của một dòng họ giàu lòng yêu nước
Trên vùng đất Cẩm Hưng giàu truyền thống cách mạng, Nhà thờ họ Nguyễn Đình không chỉ là công trình tín ngưỡng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc mà còn là "địa chỉ đỏ" lưu giữ ký ức lịch sử, hun đúc tinh thần yêu nước và đạo lý uống nước nhớ nguồn của bao thế hệ.
Trải qua nhiều biến thiên của thời gian, nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị thiêng liêng của dòng họ Nguyễn Đình – một dòng họ có nhiều đóng góp cho quê hương, đất nước, đặc biệt trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và kiến trúc truyền thống, Nhà thờ họ Nguyễn Đình đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, trở thành điểm tựa tinh thần, nơi kết nối các thế hệ con cháu và góp phần bồi đắp lòng yêu quê hương, đất nước trong cộng đồng.
Dòng họ Nguyễn Đình – Dòng chảy của truyền thống hiếu học và cách mạng
Dòng họ Nguyễn Đình ở làng Lương Điền (nay là thôn Nam Thành) là một trong những dòng họ có lịch sử cư trú lâu đời trên vùng đất tổng Thổ Ngõa xưa. Dù nhiều tư liệu gia phả cổ không còn được lưu giữ trọn vẹn, nhưng lịch sử vẫn khắc ghi những cống hiến to lớn của nhiều thế hệ con cháu dòng họ đối với sự nghiệp cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Từ truyền thống hiếu học, cần cù lao động và nghĩa tình đùm bọc, các thế hệ người họ Nguyễn Đình đã sớm hòa mình vào dòng chảy đấu tranh của dân tộc, viết nên nhiều trang sử vẻ vang bằng lòng yêu nước và tinh thần quả cảm.
Theo gia phả, chi 6, phái 3 của dòng họ có lịch sử gần 200 năm, khởi nguồn từ cụ tổ Nguyễn Đình Trín và phu nhân Phan Thị Thường.
Nổi bật trong các thế hệ tiền nhân là cụ Nguyễn Đình Đính (1868 – 1931), người sớm giác ngộ cách mạng, tham gia Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1929. Khi giữ cương vị Huyện ủy viên huyện Cẩm Xuyên, cụ bị thực dân Pháp bắt giam tại Nhà lao Hà Tĩnh, chịu nhiều cực hình và anh dũng hy sinh năm 1931.
Người bạn đời của cụ là bà Chu Thị Điệp (1870 – 1958) cũng kiên cường vượt qua những trận đòn tra tấn của kẻ thù để bảo vệ cơ sở cách mạng. Năm 1995, bà được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà Mẹ Việt Nam anh hùng.
Bốn người con trai của cụ Đính đều tham gia cách mạng, trong đó đồng chí Nguyễn Đình Liễn (1898 – 1931) là Bí thư Huyện ủy đầu tiên của huyện Cẩm Xuyên. Đồng chí trực tiếp lãnh đạo cuộc biểu tình lịch sử ngày 8/9/1930, sau đó bị địch bắt, kết án tử hình và xử chém tại Chợ Hội vào ngày 2/1/1931, trở thành biểu tượng sáng ngời của tinh thần kiên trung, bất khuất.
Những hiện vật gắn với gia đình cụ Nguyễn Đình Đính như bung cơm phục vụ đoàn biểu tình hay mâm đồng dùng in tài liệu tuyên truyền hiện vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Xô Viết Nghệ - Tĩnh, trở thành những chứng tích quý giá về cao trào cách mạng 1930 – 1931.
Không chỉ có cụ Nguyễn Đình Đính và các con, nhiều thành viên khác của dòng họ cũng dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng. Chi tộc có 4 liệt sĩ, 1 Bà Mẹ Việt Nam anh hùng cùng nhiều đảng viên, cán bộ, chiến sĩ đã cống hiến cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.
Trong thời bình, truyền thống hiếu học tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Nhiều thế hệ con cháu trưởng thành, giữ các vị trí quan trọng trong các cơ quan Trung ương và địa phương; chi tộc hiện có 2 Phó Giáo sư, gần 10 Tiến sĩ cùng hàng chục Thạc sĩ và nhiều trí thức đang đóng góp trên nhiều lĩnh vực.
Ghi nhận những giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt đó, năm 2020, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 4107/QĐ-UBND ngày 02/12/2020 công nhận Nhà thờ họ Nguyễn Đình (chi 6, phái 3) là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.
Dấu ấn kiến trúc truyền thống
Tọa lạc tại thôn Hưng Thịnh, xã Cẩm Hưng, Nhà thờ họ Nguyễn Đình được xây dựng mới năm 1993 trên khuôn viên đất của tộc trưởng và được con cháu trùng tu, tôn tạo vào năm 2016.
Công trình mang đậm phong cách kiến trúc nhà thờ họ truyền thống vùng Bắc Trung Bộ với bố cục hài hòa, không gian thanh tịnh và trang nghiêm. Chính điện ba gian mái ngói, hệ kết cấu gỗ bền vững cùng hệ thống hoành phi, câu đối, bàn thờ tổ tiên và nhiều hiện vật quý đã góp phần tạo nên một không gian đậm đặc giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh.
Không gian kết nối các thế hệ
Không chỉ là nơi thờ cúng tổ tiên, Nhà thờ họ Nguyễn Đình còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa của dòng họ.
Mỗi dịp lễ, Tết, ngày giỗ tổ hay những sự kiện trọng đại, con cháu ở khắp mọi miền lại trở về dâng hương tưởng niệm tiền nhân, cùng ôn lại truyền thống vẻ vang, thắt chặt tình đoàn kết và tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.
Nơi đây cũng thường xuyên diễn ra các hoạt động khuyến học, khuyến tài, biểu dương học sinh, sinh viên có thành tích xuất sắc, góp phần bồi dưỡng ý chí học tập, khát vọng cống hiến và trách nhiệm đối với quê hương trong thế hệ trẻ.
Gìn giữ di sản – Bồi đắp tương lai
Nhà thờ họ Nguyễn Đình là sự kết tinh của truyền thống lịch sử, văn hóa và đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
Đó không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một dòng họ giàu truyền thống yêu nước mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần hiếu học, lòng trung nghĩa, sự đoàn kết và khát vọng cống hiến vì quê hương, đất nước.
Trải qua thời gian, giá trị của di tích không chỉ được đo bằng tuổi đời của công trình hay những hiện vật còn lưu giữ, mà còn được khẳng định bằng sức sống của truyền thống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Mỗi mái ngói, mỗi bức hoành phi, mỗi câu chuyện về những người con ưu tú của dòng họ đều góp phần bồi đắp niềm tự hào quê hương, hun đúc lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.
Việc bảo tồn, phát huy giá trị Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh Nhà thờ họ Nguyễn Đình vì thế không chỉ là sự tri ân đối với tiền nhân, mà còn là trách nhiệm gìn giữ một phần hồn cốt của quê hương Cẩm Hưng, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa địa phương, lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong thời kỳ mới./.